مرحله التیام (۰-۲ ساعت) به محض آسیب، و فعال سازی ترومبین پلاسما، تولید فیبرینوژن و شکل گیری مش فیبرینی آغاز می شود. این مش با گیر انداختن پلاکت ها در محل آسیب، منجر به آزاد شدن مواد ضد التهابی می شود که حاوی فاکتور رشد مشتق از پلاکت (PDGF) هستند. PDGF، یک ماده جاذب شیمیایی برای نوتروفیل ها، ماکروفاژها و فیبروبلاست ها محسوب می شود. مرحله التهابی (۰-۳ روز) در این مرحله، نوتروفیل ها خود را به محل آسیب و زخم می رسانند و باعث حذف مواد زائد و مرده و نابودی باکتری ها می شوند. در انفجار تنفسی، نوتروفیل ها با مصرف اکسیژن و ترشح پراکسیدازها، باعث نابودی عوامل میکروبی خواهند شد. بعد از گذشت ۲۴ ساعت از آسیب، ماکروفاژها/ منوسیت ها نسبت به تنظیم التهاب و ترمیم بافت فعال می شوند. در این مرحله، ماکروفاژهای فعال، فاکتورهای رشدی آزاد می کنند که باعث تسریع شکل گیری رگ های خونی و بافت گرانوله خواهد شد. مرحله تکثیر (۳-۲۱ روز) در این مرحله، ماکروفاژها با ترشح فاکتور رشد تغییر دهنده بتا، موجب تفکیک و تکثیر فیبروبلاست ها می شوند. فیبروبلاست ها انواعی از سلول ها هستند که در بافت گرانوله یافت می شوند و کلاژن و ماتریکس برون سلولی تولید می کنند. ماتریکس های برون سلولی متشکل از هیالورونیک اسید، فیبرونکتین و گلیکوپروتئین هستند، میزان و ترکیب مایع بافت را تنظیم می کنند، و نقش مهمی در تکثیر، تفکیک و چسبندگی سلول ها دارند. بافت گرانوله، باعث افزایش تولید رگ های خونی و تولید کلاژن بیشتری می شود، روند تشکیل رگ های خونی، مستقیما توسط فاکتور رشد اندوتلیال عروقی تحریک می شود. ماکروفاژها نیز با ترشح ماتریکس متالوپروتئیناز، از اتصال سلول ها به کلاژن و یا ماتریکس کم می کند. فیبروبلاست ها و کراتینوسیت ها به سمت محل آسیب و زخم حرکت می کنند و بستر زخم را پوشش می دهند. مرحله بازسازی و بلوغ (۲ هفته تا چند سال) تشکیل بافت، انقباض زخم و تولید کلاژن، علائمی از بازسازی و بلوغ زخم هستند. درمان زخم در بزرگسالان با اسکار و تولید کلاژن همراه می باشد. از طرف دیگر، بهبود زخم در نوزادان و کودکان، با تولید کلاژن کمتر و بافت انعطاف پذیر و نرم همراه می باشد. ترشح فاکتور رشد تغییر دهنده بتا، میزان هیالورونیک اسید و کلاژن را تنظیم می کند. مراحل تکامل زخم ثابت است. تغییرات ایجاد شده در هر مرحله از بهبود زخم، مستلزم پیگیری درمان مناسب می باشد. متخصصین بالینی با داشتن دانش و اطلاعات کافی در درمان زخم، از بهترین و مناسب ترین پانسمان ها و درمان موضعی استفاده می کنند. مواد بیولوژیکی و موضعی، که محتوی کلاژن هستند، به تسریع روند بهبودی زخم کمک می کنند. Kollagen. این قبیل محصولات، به طور صد در صد از کلاژن گاو به دست می آیند و در اتصال با بافت پوست می باشد. Medifil. از مدیفیل ها می توان در زخم های عفونی، ترشحی و یا حفرات عمیق و آلوده استفاده کرد. پدهای مدیفیل نیز برای زخم های حفره ای عمیق مناسب هستند. در درمان زخم های خشک، و یا زخم هایی که ترشح کمی دارند، میتوان از ژل مدیفیل استفاده کرد. Skin Temp. (دمای پوست) نیز برای زخم های سطحی و خشک مناسب است. فیبراکول (Fibracol). فیبراکول پانسمانی غیر جاذب و کلاژنی است که با آلژینات کلسیم ترکیب شده است. از این پانسمان در زخم هایی با ترشح زیاد و متوسط و زخم های باز، استفاده می شود. پانسمان Fibrcol با فراهم کردن محیطی مرطوب برای زخم، ازخشک شدن زخم نیز پیشگیری می کند. ژل زخم کلاژنی. این ژل با هیدراته و نرم کردن بافت های نکروزه، به تسریع روند اتولیز کمک می کند، به علاوه این که، محیط زخم را نیز مرطوب نگه می دارد. پانسمان های کلاژنی. گزینه بعدی hyCure است که ۹۶ درصد آن از کلاژن تشکیل شده است. این پانسمان، پودر پروتئینی هیدرولیز شده ای است که باعث تشکیل ژل در بستر زخم می شود، و به عنوان فیلر و جاذب ترشح عمل می کند. همه چیز در خصوص هیالورونیک اسید هیالورونیک اسید، نوع دیگری از مواد بیولوژیکی و موضعی در بهبود و درمان زخم می باشد. کانواتک (CanvaTec)، پانسمانی است استری از هالورونیک اسید. به عنوان یکی از اجرای مهم ماتریکس زخم، هیالورونیک اسید به تسریع رشد و حرکت فیبروبلاست ها و کنترل هیدراسیون زخم کمک می کند. هیالوفیل F، پوششی مشابه مواد پشمی، و هیالوفیل R، موادی به شکل طناب درآمده هستند که هر دو در پانسمان های زخم قابل استفاده می باشند، و ژل هیدروفیلی مملوء از هیالورونیک اسید را تولید می کنند. Apligraf. با وجود Apligraf، بافت، محتوی ماتریکس برون سلولی، فیبروبلاست و کراتبینوسیت ها می باشد، که همگی به تولید فاکتورهای رشد و در نهایت، بهبود زخم کمک می کنند. Apligraf، ماده شفاف و نرمی است که تا ۵ روز در دمای اتاق، قابل نگه داری می باشد. Dermagraft. درماگرافت، محتوی کلاژن گلیکوز آمینوگلیکان نوع دو و سه، و هم چنین فاکتورهای رشد می باشد، و در درمان زخم پای دیابتی بسیار موثر می باشد. این محصول باید در جای خنک نگه داری شود، و به مدت ۳ روز، از زمان حمل و جابجایی قابل نگه داری است. Transcyte. این محصول حاوی سلول های بافت غشایی به همراه لایه های اپی درم می باشد، و در درمان سوختگی های درجه سه توصیه می شود. Epicel. استفاده از این محصول در زخم های ضخیم پوستی که نیاز به گرافت و پیوند می باشد، توصیه می شود. از آن جایی که فاکتورهای رشد نقش مهمی در تسریع روند بهبود زخم دارند، گاهی ممکن است از موادی استفاده شود که تولید این فاکتورها افزایش یابد و کمکی باشد برای درمان. برخی از این مواد عبارتند از: پماد پانافیل (Panafil). پانافیل، پمادی است که به رفع مواد زائد و مرده از روی زخم کمک می کند. مس موجود در این پماد، از تشکیل فیبرین جلوگیری می کند و باعث افزایش تولید کلاژن می شود. کلروفیلین موجود در این پماد، تکثیر و تولید فیبروبلاست ها و کراتینوسیت ها را افزایش می دهد. Biafine WDE. این محصول حاوی آلژینات سدیم/ ترولامین است که ماکروفاژها را به سمت محل آسیب و زخم می کشاند و محیط مرطوبی را برای زخم فراهم می کند. از این محصول در سوختگی ها و آسیب های پوستی نیز استفاده می شود. زینک اکساید. کمبود این ماده باعث تاخیر در روند بهبودی زخم می شود و از میزان استریل بودن زخم در زمان بهبود نیز کاسته خواهد شد. وجود زینک اکساید، برای تولید پوست مجدد، کاهش التهاب و پیشگیری از رشد باکتری و بروز عفونت ضروری می باشد. موادی که به تنظیم ترشح مایع از زخم کمک می کنند: Mesalt. گاز پانسمان آغشته بهNaCl، با استفاده از فشار اکوتیکی، هر گونه مایع، ترشح و بافت مرده و نکروزه را از زخم دور می کند. از این پانسمان در درمان زخم های عفونی نیز استفاده می شود. Multidex. این مواد که به صورت پودر و یا ژل موجود هستند، با جذب ترشح زخم به خود، لایه محافظی را برای زخم ایجاد می کنند، و در نتیجه، میزان ترشح نیز کاهش می یابد. پلی دیساکارید و هیالورونیک اسید، مهم ترین مواد تشکیل دهنده ماتریکس ژل هستند. این پانسمان در درمان زخم های عفونی و غیر عفونی، از زخم های پوستی گرفته تا زخم های دیابتی و سوختگی درجه دو، قابل استفاده هستند. پانسمان های فوم. این پانسمان ها که از فوم های پلی اورتانی ساخته شده اند، میزان ترشح را به خصوص زمانی که زخم در مرحله التهاب می باشد، به میزان قابل قبولی کاهش می دهند. هیدروفیبر. فیبرهای متیل سلولزی با جذب مایع و ترشح زخم، باعث می شوند تا پانسمان نرم و جاذب شود. استفاده از پانسمان اکوآسل (Aquacel)، به ایجاد محیطی مرطوب برای زخم، به رفع مواد زائد از روی زخم، بدون آسیب به بافت های جدید کمک می کند. از این پانسمان در زخم های مزمن و ترشحی، و هم چنین زخم های حاد استفاده می شود. آلژینات کلسیم. این محصولات کاملا استریل و متشکل از فیبرهای ضخیم هستند و قدرت جذب بالایی دارند. این پانسمان ها به صورت پودر و نواری شکل در دسترس هستند، و در زخم هایی با میزان ترشح بالا مورد استفاده قرار می گیرند. PolyMem. این پانسمان ها که در درمان زخم های دیابتی و سوختگی مورد استفاده قرار می گیرند، با نرم کردن پوست زخم و بافت نکروزه، باعث می شوند تا بستر زخم در تمام طول درمان و بهبود، تمیز باقی بماند. مواد جاذب Iodosorb Gel (ژل های یدی). این پانسمان که در درمان زخم های عفونی مورد استفاده قرار می گیرد، با جذب ترشح زخم و آزاد کردن ید، محیط ضد میکروبی را برای زخم فراهم می کند. پانسمان های یدی را بایستی روزانه و یا سه بار در هفته تعویض کرد. Debrisan. این پانسمان با جذب و گیر انداختن باکتری ها، از ادم و بوی بد زخم جلوگیری می کنند. از این پانسمان ها در درمان زخم های عفونی ناشی از جراحی، زخم بستر و زخم پای دیابتی استفاده می شود. Iodoflex (یدوفلکس). این ماده بسیار جاذب می باشد و محیط مرطوبی را برای زخم فراهم می کند. از این قبیل مواد در درمان زخم پای دیابتی که دچار عفونت شده استفاده می شود. مراحل بهبود زخم مراحل بهبود زخم مواد مرطوب کننده و پانسمان های مرطوب هیدروژل ها (ژل های دئودرم و Aquasorb). این محصولات ژل های پلی مری جاذب هستند و باعث می شوند تا محیط زخم مرطوب باقی بماند. هیدروکلوئیدها. این محصولات برای زخم های نکروزه و خشک، و هم چنین زخم های گرانوله مناسب می باشند. مواد این محصول مانع از رسیدن باکتری، آب و اکسیژن به بستر زخم می شوند، در نتیجه به تسریع روند بهبودی نیز کمک می کنند. پانسمان بهتر است هر دو روز یک بار تعویض شود، ممکن است به هنگام برداشتن پانسمان، متوجه بوی بدی شوید، که جای نگرانی نیست، زیرا که نشانه ای از عفونت نمی باشد. پانسمان های TenderWet. این پانسمان ها پدهای پلی آکریلات آغشته به محلول رینگر هستند، که مولکول های پروتئینی موجود در بافت های مرده زخم را جذب می کنند. با ورود ترشح پروتئینی به داخل پد، محلول رینگر به سمت بستر زخم رها می شود. ارزیابی آنتی باکتریال های موضعی یون های نقره، با انسداد سلول ها، باعث نابودی سریع میکروب ها می شوند. این میزان نابودی، نه تنها به میزان نقره موجود، بلکه به رادیکال های نقره تولید شده بستگی دارد. نقره باعث افزایش کلسیم در زخم و در نتیجه تحریک و تولید پوست بر روی زخم خواهد شد. کرم سیلوادن (Silvadene). این کرم بر روی باکتری های گرم منفی و گرم مثبت، تاثیر می گذارد. از این محصول در درمان و پیشگیری از عفونت در سوختگی ها استفاده می شود. از آن جایی که این کرم از مشتقات سولفانامید است، مراقب هر گونه آلرژی و حساسیت باشید. اکتیکوت (Acticoat) در سوختگی ها و اکتیکوت ۷ (Acticoat 7) در زخم ها. اکتیکوت به عنوان سد ضد میکروبی در سوختگی ها، زخم ها و گرافت های پوستی مورد استفاده قرار می گیرد، و بر روی باکتری های گرم منفی و گرم مثبت، تاثیر می گذارد. ابتدا بایستی پانسمان را با آب استریل، مرطوب کنید، و سپس پانسمان را به اندازه مورد نیاز برش داده و بر روی ناحیه مورد نظر قرار دهید. پانسمان را با یک پانسمان ثانویه بپوشانید. زمان تعویض این پانسمان در سوختگی ها هر سه روز یک بار، و در زخم ها هفته ای یک بار می باشد. ضدعفونی کننده ها یون پوویدون، استیک اسید، هیدروژن پراکساید، و محلول Dakin، برای فیبروبلاست های انسانی سمی هستند و مانع سنتز کلاژن و تشکیل بافت، می شوند. با ضد عفونی کردن زخم، باکتری و عفونت از روی زخم برداشته خواهد شد. بعد از گذشت ۱۵ دقیقه، این مواد بایستی شسته شوند. بتادین. بتادین باعث تسریع نابودی میکروب ها می شود، و به صورت محلول، کرم و پماد در دسترس می باشد. توجه داشته باشید که محلول بتادین حاوی موادی است که برای روند بهبودی زخم مضر هستند و بهتر است که استفاده نشوند. اما کرم وپ ماد این محصول، سمیت کمتری برای زخم دارد. Iodosorb. این محصول، تنها ژلی است که مانع رشد میکروب ها می شود، و به جذب ترشح نیز کمک می کند. البته استفاده طولانی مدت از این محصول می تواند اثرات منفی در روند بهبودی زخم داشته باشد، اما استفاده از فرم کرمی این محصول، عوارضی را برای زخم ندارد و توصیه می شود. زینک اکساید. زینک اکساید، در تسریع روند بهبودی زخم و تولید پوست مجدد بسیار موثر است و اثرات ضد میکروبی دارد. پانافیل (Panafil). مس موجود در این محصول، با کاهش لخته شدن خون، باعث تسریع روند بهبودی و تحریک و تولید پوست مجدد می شود، اکسیژن و مواد غذایی بیشتری به زخم می رسد، از تشکیل فیبرین و بروز عفونت پیشگیری می شود. اوره- پاپائین. اوره با تسریع روند پروتئولیز، باعث می شود تا مولکول های پروتئینی بیشتری در محل زخم، رها شوند و فعالیت آنزیمی پاپائین آغاز خواهد شد. ممکن است در طول درمان، و به دلیل واکنش های التهابی، بیمار مقداری درد را احساس کند. Santyl. این محصول به تسریع روند بهبودی زخم و برداشته شدن بافت مرده از روی زخم کمک می کند. این بافت های مرده توسط کلاژن به زخم می چسبند، در صورتی که رشته های فیبری از هم جدا نشوند، امکان برداشته شدن این بافت های نکروزه نیز وجود نخواهد داشت. کلاژناز، آنزیمی است که کلاژن را به ماده ژلاتینی تبدیل می کند. نتیجه گیری مراقبت از زخم در عین اینکه پروسه پیچیده ای است، مرحله بسیار مهمی در درمان و مراقبت از زخم محسوب می شود. محصولات و پانسمان هایی که در این مقاله به آن ها اشاره شد، درمان های موثر و مناسب در بهبودی زخم هستند.